In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen kijken we naar een vraag die bij vrijwel elke verkiezing terugkomt: waarom stemmen jongeren minder vaak dan andere leeftijdsgroepen? En hoe komt het dat hun betrokkenheid bij maatschappelijke thema’s zich niet altijd vertaalt naar een gang naar de stembus? Jongeren vormen al jaren de groep met de laagste opkomst bij verkiezingen. Dat geldt vooral voor gemeenteraadsverkiezingen. In 2022 ging ongeveer 36 procent van de jongeren stemmen, terwijl de totale opkomst rond de 50 procent lag. Dat betekent echter niet dat jongeren zich niet bezighouden met politiek. Onderwerpen zoals wonen, onderwijs, klimaat en mentale gezondheid spelen juist een grote rol in hun leven. Toch leidt die betrokkenheid niet automatisch tot stemgedrag. Hoe komt dat?
Hoewel gemeenten veel besluiten nemen die jongeren direct raken, ervaren veel jongeren de gemeentepolitiek als iets dat verder van hen afstaat.
Veel jongeren volgen eerst de landelijke politiek en stemmen ook in de landelijke verkiezingen. Pas later ontdekken zij welke rol de gemeente speelt in hun dagelijks leven. Dat verschil is ook terug te zien in de opkomstcijfers. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 stemde ongeveer 69 procent van de jongeren onder de 25 jaar. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 lag dat percentage aanzienlijk lager, op zo'n 36%.
Daarnaast schrijven jongeren veel maatschappelijke problemen toe aan landelijke politiek. Denk bijvoorbeeld aan woningnood, studiekosten of zorg. Ze beseffen vaak niet dat gemeenten grote invloed hebben op deze onderwerpen, bijvoorbeeld via lokale woningbouw, voorzieningen of ondersteuning.
Iets anders wat mee speelt is dat jongeren zich niet altijd verbonden voelen met de plek waar ze wonen, doordat ze voor hun studie veel tijd in een andere gemeente doorbrengen. In de periode van jongvolwassenheid verhuizen ze ook vaker voor studie of werk. Hierdoor kan de binding met de lokale politiek kleiner zijn. Dat kan invloed hebben op de motivatie om te stemmen.
Ook de manier waarop in de politiek wordt gecommuniceerd kan een drempel vormen. Politieke debatten en verkiezingsprogramma’s bevatten vaak abstracte begrippen of beleidsjargon. Voor jongeren is daardoor niet altijd duidelijk wat een partij concreet wil veranderen. Termen zoals “structurele hervormingen”, “sociale rechtvaardigheid” of “budgettaire keuzes” maken het gesprek soms moeilijker te volgen. Jongeren geven dan ook regelmatig aan dat het lastig is om te begrijpen waar partijen precies voor staan.
Daarnaast speelt herkenning een rol. Veel jongeren hebben het gevoel dat hun perspectief onvoldoende wordt vertegenwoordigd in de politiek. Uit onderzoek van UNICEF blijkt bijvoorbeeld dat ongeveer 70 procent van de jongeren aangeeft zich niet gehoord te voelen door de politiek.
Wanneer politieke communicatie niet aansluitend is en jongeren zich niet herkennen in de mensen of thema’s die centraal staan, kan het gevoel ontstaan dat politiek vooral over andere generaties gaat.
Tegelijkertijd laten sommige politieke partijen zien dat jongeren wél bereikt kunnen worden. Partijen zoals PVV en FVD gebruiken bijvoorbeeld korte video’s en visuele berichten op sociale media. Deze berichten zijn vaak direct, duidelijk en sluiten aan op onderwerpen die onder jongeren leven, zoals woningnood. Dat maakt de boodschap voor sommige jongeren herkenbaarder.
Campagnes voor gemeenteraadsverkiezingen zijn meestal kleiner en minder zichtbaar dan campagnes voor landelijke verkiezingen. Bovendien krijgt lokale politiek relatief weinig aandacht in nationale media.
Veel lokale campagnes richten zich op bijeenkomsten, lokale media of fysieke campagneactiviteiten. Jongeren halen hun informatie echter vaak via andere kanalen, zoals sociale media en online platforms.
Daardoor ontstaat een mismatch tussen waar politieke communicatie plaatsvindt en waar jongeren hun informatie vandaan halen.
Een andere factor is het gevoel van invloed. Sommige jongeren vragen zich af of hun stem daadwerkelijk verschil maakt. Zeker wanneer politieke beslissingen rond onderwerpen zoals wonen of onderwijs niet in hun voordeel lijken uit te vallen, kan dat het vertrouwen in de politiek verminderen. Onderzoek van UNICEF laat zien dat het vertrouwen van jongeren in politieke instituties relatief laag is, 70% van de jongeren voelt zich niet gezien door de politiek.
Tegelijkertijd blijkt uit cijfers van het CBS dat jongeren wel degelijk maatschappelijk betrokken zijn. Tussen 2020 en 2023 gaf 44 procent van de jongeren (18–25 jaar) aan in de afgelopen vijf jaar te hebben meegedaan aan één of meer politieke acties. In de periode 2012–2019 was dat nog 38 procent. Deze acties zijn vaak minder traditionele vormen van politieke participatie, zoals protestmarsen of het ondertekenen van petities. Ook neemt het aantal jongeren dat direct contact zoekt met een politieke partij toe.
Dit laat zien dat jongeren niet onverschillig zijn tegenover politiek. Hun betrokkenheid uit zich alleen niet altijd via verkiezingen.
De lagere opkomst onder jongeren wordt soms gezien als een gebrek aan interesse in politiek. Onderzoek en gesprekken met jongeren laten echter een genuanceerder beeld zien. Jongeren zijn wel degelijk betrokken bij maatschappelijke vraagstukken en spreken zich daar op verschillende manieren over uit.
De vraag is daarom misschien niet alleen waarom jongeren minder stemmen, maar ook hoe politiek beter kan aansluiten bij hun leefwereld. Gemeenteraadsverkiezingen bieden daarvoor juist kansen. Gemeenten nemen besluiten over onderwerpen die jongeren direct raken, zoals wonen, veiligheid, onderwijs, sport en de inrichting van de openbare ruimte. Wanneer jongeren begrijpen waar lokale politiek over gaat en zich herkennen in de onderwerpen die worden besproken, kan de afstand tot de politiek kleiner worden.
In een volgend artikel kijken we naar wat gemeenten en politieke partijen concreet kunnen doen om jongeren wél naar de stembus te krijgen. Ook laten we jongeren zelf aan het woord over hun eerste ervaringen met stemmen.
Foto RDNE Stock project op Pexels
Deel deze pagina:
Wil jij jongeren bereiken met communicatie, beleid, onderzoek of jongerenparticipatie? Maak direct een afspraak om te sparren of laat je vraag achter.
Nina Hoek van Dijke
Founder
.jpg)
